Toekomstbestendig erfgoed
Provincie Gelderland
Wat is de Toekomstbestendig erfgoed?
Toekomstbestendig erfgoed is een regeling van provincie Gelderland voor eigenaren van rijks- of gemeentelijke monumenten in Gelderland die willen restaureren, verduurzamen of een monument een nieuwe bestemming willen geven. De provincie helpt in eerste instantie met advies, leningen en contact met experts; subsidie is bedoeld als laatste mogelijkheid voor een eventueel financieel tekort op het project. Voor restauratie, herbestemming en verduurzaming is meestal een vooroverleg verplicht voordat u subsidie kunt aanvragen.
Wie komt in aanmerking voor de Toekomstbestendig erfgoed?
De regeling is bedoeld voor eigenaren van Gelderse rijksmonumenten of gemeentelijke monumenten. Ook een zakelijk gerechtigde (bijvoorbeeld iemand met een erfpachtrecht of een recht van opstal) kan een aanvraag indienen, met een instemmende verklaring van de eigenaar; een huurder valt hier niet onder. Zowel een rechtspersoon als een natuurlijk persoon kan subsidie ontvangen.
Monumenten met een oorspronkelijke functie als woonhuis vallen buiten de aanpak. Als woonhuis geldt daarbij alleen een erfgoed dat oorspronkelijk gebouwd is als woonhuis. Niet als woonhuis worden aangemerkt: gebouwen die deel uitmaken van een geregistreerd museum, kerkgebouwen, pastorieën, kastelen, paleizen, buitenplaatsen, landhuizen, gebouwen van liefdadigheid, molens, gemalen, agrarische gebouwen en watertorens. Woont u zelf in zo'n gebouw, dan kan een vooroverleg toch worden aangevraagd.
Het kan gaan om zowel gebouwen als groen erfgoed (of roerend erfgoed zoals varend, rijdend of vliegend erfgoed), mits het een Rijks- of gemeentelijk monument in Gelderland betreft.
Waarvoor krijg je subsidie?
Subsidie is bedoeld voor restauratie, herbestemming en het nemen van maatregelen om het energieverbruik te verminderen (deze laatste alleen in combinatie met restauratie of herbestemming, niet op zichzelf). Ook onderzoek ter voorbereiding van deze activiteiten komt in aanmerking, net als onderzoek naar erfgoedwaarden of beeldbepalende panden.
Subsidiabel zijn alle noodzakelijke kosten voor restauratie, energieaanpak en herbestemming, mits eenvoudig en doelmatig en voor zover ze op de lijst van subsidiabele kosten staan (bijlage 3 van de regeling) en voldoen aan de regels voor uitvoering (bijlage 4). Voor de begroting geldt onder meer:
- een vast uurtarief van € 51 als vergoeding voor arbeid;
- algemene bouwplaatskosten tot maximaal 9% van de subsidiabele directe kosten;
- algemene kosten tot maximaal 7%;
- winst en risico tot maximaal 3%;
- onvoorzien tot maximaal 5%;
- CAR-verzekering tot maximaal 0,4%;
- de indirecte kosten samen mogen niet hoger zijn dan 20% van de subsidiabele directe kosten;
- kosten voor het STABU-restauratiebestek zijn subsidiabel, ook als deze zijn gemaakt vóór de aanvraag;
- accountantskosten bij de afrekening: 50% van deze kosten is subsidiabel, en een accountantsverklaring is verplicht bij een subsidie vanaf € 125.000. Saneringskosten voor asbest dat onderdeel is van de bouwkundige constructie of het casco zijn subsidiabel.
Niet subsidiabel zijn onder meer: kosten gemaakt vóór de aanvraag via het subsidieportaal (met uitzondering van het STABU-restauratiebestek), normaal onderhoud (zoals schilderwerk), kosten van exploiteren of beheren van erfgoed, en het saneren van aan de buitenlucht blootgestelde dakbedekking.
Hoeveel subsidie krijg je?
Voor restauratie, herbestemming of verduurzaming bedraagt de subsidie maximaal 50% van de subsidiabele kosten, met een minimum van € 25.000 en een maximum van € 500.000 per aanvraag.
Voor onderzoek bedraagt de subsidie maximaal 50% van de subsidiabele kosten, met een minimum van € 5.000 en een maximum van € 50.000.
De subsidie is bedoeld voor het financiële tekort op het project: het tekort wordt bepaald door de kosten voor restauratie, energieaanpak en herbestemming af te zetten tegen de opbrengsten. Bij die berekening wordt geen rekening gehouden met bruto aanvangsrendementen en risicovoorzieningen hoger dan 5% bij (her)bestemming naar een hoofdfunctie wonen of een maatschappelijke functie; bij (her)bestemming naar een andere functie geldt een bruto aanvangsrendement van 8%.
Per monumentnummer kan maximaal één keer per kalenderjaar subsidie voor restauratie, herbestemming of verduurzaming worden aangevraagd; voor onderzoekssubsidie geldt dit maximum niet.
Rondes en deadlines
| Ronde | Opent | Sluit | Budget | Verdeling |
|---|---|---|---|---|
| 2026 | - | 31 dec 2026 | - | - |
| Openstelling | - | 31 dec 2026 | - | - |
Wat zijn de voorwaarden van de Toekomstbestendig erfgoed?
Voordat u subsidie kunt aanvragen voor restauratie, herbestemming of verduurzaming is meestal eerst een vooroverleg nodig; dit geldt niet als u alleen subsidie aanvraagt voor onderzoek. In het vooroverleg wordt getoetst of het project voldoet aan de voorwaarden en of er daadwerkelijk sprake is van een financieel tekort. Subsidie wordt gezien als laatste mogelijkheid: pas als er geen of onvoldoende verdienmodel is en een lening bij het Nationaal Restauratiefonds niet mogelijk of niet voldoende is, komt een provinciale subsidie in beeld.
Belangrijke voorwaarden en criteria:
- Het project moet uitvoeringsgereed zijn, wat betekent dat de uitvoering binnen 13 weken kan starten en alle benodigde ontheffingen en vergunningen (inclusief eventuele omgevingsvergunning Beschermde Soorten) onherroepelijk verleend zijn.
- Bij (her)bestemming naar particuliere bewoning is een onafhankelijke taxatie verplicht, zowel van de waarde vóór als na de restauratie, herbestemming of verduurzaming.
- Er geldt een criterium "beleefbaarheid": in hoeverre draagt het project bij aan de beleving van het erfgoed, bijvoorbeeld door openstelling of participatie van burgers en vrijwilligers.
- Er geldt een inspanningsverplichting voor leerwerkplaatsen: hieraan wordt voldaan als een werknemer aantoonbaar een opleiding of cursus in de restauratiesector volgt.
- Naast de provinciale voorwaarden kunnen er specifieke gemeentelijke voorwaarden gelden; contact met de gemeente wordt aangeraden.
- Er is een subsidieplafond ingesteld; als het maximum budget bereikt is, kunnen geen aanvragen meer worden ingediend.
Voor de aanpak van beschermde soorten en Natura 2000 geldt dat een quickscan flora en fauna vaak nodig is; de hele procedure tot een ontheffing of vergunning kan circa 2 jaar duren.
Hoe vraag je de Toekomstbestendig erfgoed aan?
De aanvraag verloopt in stappen, afhankelijk van of het om restauratie/herbestemming of om onderzoek gaat.
Voor restauratie, herbestemming of verduurzaming:
- Vooroverleg aanvragen. Hiervoor zijn de volgende documenten nodig:
- een projectplan (verplicht format), ondertekend/ingevuld door de aanvrager (eigenaar of zakelijk gerechtigde);
- een financiële onderbouwing en toelichting (verplicht format);
- een plan voor instandhouding voor 5 jaar na restauratie, of bij herbestemming een overzicht van kosten en opbrengsten met een exploitatiebegroting voor 5 jaar (verplicht bij herbestemming);
- een onafhankelijk bouwkundig inspectierapport van maximaal 2 jaar oud;
- een restauratiebestek volgens STABU-systematiek, of bij groen erfgoed, orgels en interieurs een werkbeschrijving volgens het verplichte format;
- een afschrift van de onherroepelijke omgevingsvergunning(en) inclusief tekeningen, of bewijs dat deze niet nodig zijn;
- een energiescan als energiemaatregelen worden genomen;
- een instemmende verklaring van de eigenaar, als een zakelijk gerechtigde de aanvraag indient.
- Na het vooroverleg en akkoord ontvangt u een digitaal aanvraagformulier voor de officiële subsidieaanvraag.
- De aanvraag wordt digitaal ingediend via het subsidieportaal, waarvoor DigiD of eHerkenning nodig is. Een gemachtigde partij heeft ketenmachtiging nodig.
Voor onderzoekssubsidie is geen vooroverleg nodig. U vraagt een aanvraagformulier aan via het formulier op de website, en dient daarna de aanvraag in met:
- een onderzoeksplan (verplicht format 'Onderzoeksplan');
- offertes van derden die worden ingeschakeld voor de subsidiabele activiteiten;
- een instemmende verklaring van de eigenaar, als de aanvraag door een zakelijk gerechtigde wordt ingediend.
Aanvragen worden in behandeling genomen op basis van de ingediende, volledige documentatie; alleen aanvragen waarbij het verplichte begrotingsformulier is gebruikt, worden in behandeling genomen.
Wat gebeurt er na je aanvraag?
In het vooroverleg wordt aan de hand van de aangeleverde stukken de onrendabele top en/of de subsidiabele kosten bepaald, waarna u de subsidie officieel kunt aanvragen.
Tijdens de looptijd gelden onder meer een administratieplicht (bewijsstukken minimaal tien jaar bewaren na vaststelling), een meldingsplicht als activiteiten niet, niet tijdig of gewijzigd worden uitgevoerd, en de verplichting om op verzoek met bewijsstukken aan te tonen dat de activiteiten zijn verricht. Bij subsidies vanaf € 125.000 geldt een uitgebreidere administratieplicht en is een accountantsverklaring bij de afrekening verplicht. Als een subsidie boven € 25.000 niet binnen een jaar na verlening wordt vastgesteld, kan een verplichting tot jaarlijkse voortgangsrapportage worden opgelegd. Met subsidie verkregen goederen en rechten die binnen vijf jaar na vaststelling worden vervreemd, moeten worden gemeld, waarbij de subsidie moet worden terugbetaald.
Welke documenten heb je nodig?
Het loket publiceert 19 documenten bij deze regeling, waarvan er 7 verplicht zijn bij je aanvraag. Je kunt ze hier rechtstreeks downloaden.
- Format financiële onderbouwing en toelichtingDownloadExcel · 4 pagina'sVerplicht
Verplicht format voor de financiële onderbouwing en toelichting (begroting) van je restauratie- of herbestemmingsproject, nodig bij het vooroverleg en de subsidieaanvraag.
- Format werkbeschrijving orgelsDownloadWord · 1 paginaVerplicht
Verplicht format voor de werkbeschrijving die je gebruikt in plaats van een STABU-bestek als je subsidie aanvraagt voor orgels.
- Format projectplan restauratieDownloadWord · 3 pagina'sVerplicht
Verplicht format voor het projectplan restauratie dat je invult en meestuurt bij het vooroverleg en later bij de subsidieaanvraag.
- Format werkbeschrijving groen erfgoedDownloadWord · 1 paginaVerplicht
Verplicht format voor de werkbeschrijving die je gebruikt in plaats van een STABU-bestek als je subsidie aanvraagt voor groen erfgoed.
- Stappenplan restauratie of herbestemmingsprojectDownloadPDF · 3 pagina'sAanbevolen
Stappenplan dat uitlegt hoe je een restauratie- of herbestemmingsproject stap voor stap aanpakt, van inventarisatie tot eventuele subsidieaanvraag.
- Veelgestelde vragen (mei 2025)DownloadPDF · 7 pagina'sAanbevolen
Document met veelgestelde vragen en antwoorden over de procedure, voorwaarden en subsidiehoogte van de regeling Toekomstbestendig erfgoed.
Vraag het dossier
Stel een vraag over Toekomstbestendig erfgoed. Het antwoord komt uitsluitend uit de documenten van het loket zelf, met de vindplaats erbij. Staat het er niet in, dan zegt de chat dat.
Waar komt deze informatie vandaan?
- Toekomstbestendig erfgoedgelderland.nl · gecontroleerd 12 okt 2026
Deze pagina is samengesteld uit de officiële publicaties van Provincie Gelderland; controleer de definitieve voorwaarden altijd bij het loket zelf.